Bệnh xoăn vàng lá cà chua và biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả

Bệnh xoăn vàng lá cà chua là bệnh hại phổ biến ở các nước nhiệt đới và ở Việt Nam. Bệnh xoăn lá cà chua có tên gọi khác là bệnh xoăn ngọn cà chua, xoăn lá cà chua. Trong số bệnh virus hại cà chua ở Việt Nam, bệnh xoăn vàng lá được xem là bệnh quan trọng nhất. Hiện nay tỉ lệ nhiễm bệnh xoăn lá trên các ruộng trồng cà chua thường rất cao, có khi tới 100%. Ở Việt Nam, đã có 3 loài begomovirus được phát hiện gây ra bệnh xoăn lá cà chua. Virus thường gây ra triệu chứng xoăn lá, nhất là ngọn xoăn rất mạnh. Lá có dạng co quắp, cây lùn thấp, mặt lá thường bị khảm đốm vàng. Ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình sinh trưởng và phát triển cũng như là năng suất cà chua sau này. Nắm được nhu cầu thực tế “Phân bón Sông Mã” xin giới thiệu cho bà con và các bạn cách nhận biết triệu chứng bệnh xoăn vàng lá xuất hiện trên cây cà chua từ đó có biện pháp phòng trừ bệnh sớm và hiệu quả.

1. Triệu chứng gây bệnh xoăn vàng lá cà chua

- Bệnh xoăn vàng lá cà chua xuất hiện triệu chứng trong vòng 2 – 4 tuần sau khi nhiễm bệnh và phát triển đầy đủ triệu chứng trong vòng 2 tháng. Triệu chứng có thể thay đổi theo điều kiện môi trường, giai đoạn sinh trưởng và điều kiện sinh lý của cây tại thời điểm nhiễm bệnh.

triệu chứng bệnh xoăn vàng lá cà chua

- Triệu chứng sớm nhất là lá cong xuống dưới, vào phía bên trong. Về sau, lá không có hình dạng, nhỏ hẹp, biến vàng từ mép và chót lá lan vào giữa gân, lá cuốn cong lên phía trên thành hình thuyền, lá non biến vàng mạnh, giòn và nhỏ hẹp. Cây lùn còi cọc, mọc nhiều cành nhánh nhỏ, đốt thân ngắn. Cây nhiễm sớm thường không ra quả do hoa bị rụng.

2. Nguyên nhân gây bệnh xoăn vàng lá cà chua

        Trong số bệnh virus hại cà chua ở Việt Nam, bệnh xoăn vàng lá được xem là bệnh quan trọng nhất. Hiện nay tỷ lệ nhiễm bệnh xoăn lá trên các ruộng trồng cà chua thường rất cao, có khi tới 100%. Ở Việt Nam, đã có 3 loài Begomovirus được phát hiện gây ra bệnh xoăn lá cà chua.

- Loài thứ nhất là Tomato leaf curl Vietnam virus (ToLCVV), được phân lập từ cây cà chua bị bệnh xoăn lá ở miền Bắc vào năm 2001.

- Loài thứ hai là Tomato yellow leaf curl Kanchanaburi (TYLCKaV), được phân lập đầu tiên ở tỉnh Kanchanaburi (Thái Lan) vào năm 2002 và được phát hiện thấy trên cây cà chua tại Việt Nam vào năm 2005.

- Loài thứ ba là Tomato yellow leaf curl Vietnam virus (TYLCVNV) phân lập năm 2005 tại cà chua ở miền Bắc.

- Hình thái phân tử: Các begomovirus đều có cấu trúc phân tử (virion) tương tự nhau bao gồm 2 hình cầu 20 mặt (icosahedron) nối với nhau để tạo ra phân tử hình cầu đa diện kép (gemini) hay còn gọi là hình chùy.

- Đặc điểm bộ gien: Các begomovirus là các virus thực vật có bộ gien DNA vòng đơn có kích thước khoảng 2.6 – 2.8 kb. Chúng hoặc có bộ gen kép gồm 2 phân tử DNA sợi vòng đơn gọi là DNA-A và DNA-B hoặc có bộ gien đơn tương đương DNA-A. Begomovirus mã hóa khoảng 6 gen liên quan đến cấu trúc phân tử, đặc hiệu vector, di chuyển trong cây/tế bào, tái sinh (sinh sản).

3. Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh xoăn vàng lá cà chua

- Tất cả các begomovirus lan truyền ngoài tự nhiên nhờ bọ phấn (B. tabaci) theo kiểu bền vững tuần hoàn. Chưa có bằng chứng minh begomovirus nhân lên trong cơ thể bọ phấn.

- Bọ phấn dùng vòi cho vào mô mạch dẫn để hút dịch cây từ mạch phloem. Virus được hút qua vòi, tới diều, thấm qua màng ruột vào xoang cơ thể, đạt tới tuyến nước bọt và cuối cùng vào ống nước bọt. Nghiên cứu với TYLCV cho thấy thời gian chích nạp và chích truyền tối thiểu của bọ phấn là khoảng 15 – 20 phút. Kể từ khi bắt đầu chích nạp, virus được phát hiện có mặt ở phần đầu sau khoảng 10 phút, ở ruột giữa sau khoảng 50 phút, ở xoang cơ thể sau khoảng 90 phút và ở tuyến nước bọt sau khoảng 7 giờ. Thời gian từ khi virus được phát hiện thấy ở tuyến nước bọt tới khi bọ phấn có thể truyền được bệnh là khoảng 1 giờ. Như vậy thời kỳ ẩn của TYLCV trong cơ thể bọ phấn là khoảng 8 giờ.

- Lây bệnh xoăn lá cà chua ở Việt Nam cho thấy: 3 - 4 bọ phấn tiếp có khả năng lây bệnh tốt. Thời kỳ tiềm dục trong bọ phấn là khoảng 11 ngày .

- Ở phía Bắc Việt Nam, bệnh nặng vào tháng 8 - 12 (vụ sớm), vào tháng 3 - 5 (vụ xuân hè). Vụ cà chua chính vụ bệnh hại nhẹ hơn.

4. Biện pháp phòng trừ bệnh xoăn vàng lá cà chua

- Biện pháp bảo vệ cây khỏi sự tấn công của bọ phấn mang virus bằng cách trồng cà chua trong nhà màn, nhà kính. Biện pháp này có hiệu quả kỹ thuật nhưng cần phải xem xét về hiệu quả kinh tế trong điều kiện Việt Nam.

- Có biện pháp trồng và chăm sóc cà chua hiệu quả. Cung cấp đầy đủ và cân đối dinh dưỡng cần thiết cho toàn bộ quá trình sinh trưởng và phát triển của cây cà chua, giúp cà chua sinh trưởng phát triển khỏe mạnh, tăng khả năng chống chịu và hạn chế sâu bệnh. Bà con và các bạn có thể tham khảo 1 số sản phẩm phân bón chất lượng sau: SÔNG MÃ RAU, CỦ, QUẢ; SÔNG MÃ NPK 15-5-20+TE; SÔNG MÃ 16-16-8+TE;,...

- Giảm nguồn bệnh bằng cách loại bỏ cây bệnh. Biện pháp này có ý nghĩa trong điều kiện nhà kính, nhà lưới.

- Hạn chế bọ phấn. Có nhiều thuốc hóa học và sinh học có thể trừ được bọ phấn. Phun thuốc 15 ngày/lần, đặc biệt là ở giai đoạn đầu của cây.

- Dùng giấy bạc phản xạ xua đuổi bọ phấn. Dùng bẫy bả màu vàng. Tạo giống kháng chuyển gen.

Giáo trình bệnh cây chuyên khoa, NVKHNN Trịnh Thị Khương

Bình luận