Bón thúc là một trong những khâu quan trọng trong quá trình chăm sóc cây trồng, giúp bổ sung dinh dưỡng ở những thời kỳ cây đang sinh trưởng và phát triển. Tùy từng loại cây, các lần bón thúc có thể gắn với những giai đoạn khác nhau như đẻ nhánh, phát triển thân lá, phân cành, làm đòng, hình thành và nuôi các cơ quan cho năng suất.
Khi nhắc đến bón thúc, đạm thường là chất dinh dưỡng được quan tâm đầu tiên. Điều này không khó hiểu bởi đạm có vai trò quan trọng đối với sự phát triển thân, lá và nhiều hoạt động sống của cây. Khi được cung cấp phù hợp, tác động của đạm lên sự phát triển thân, lá thường tương đối dễ quan sát.
Tuy nhiên, chính vì vậy mà bón thúc đôi khi được hiểu đơn giản là bổ sung thêm đạm để cây nhanh xanh, nhanh lớn.
Trên thực tế, trong cùng một giai đoạn, cây đồng thời thực hiện nhiều quá trình như quang hợp, trao đổi chất, điều tiết nước, vận chuyển và tích lũy vật chất. Những quá trình này cần sự tham gia của nhiều nguyên tố dinh dưỡng khác nhau.
Vì vậy, bón thúc hiệu quả không chỉ là câu chuyện bổ sung bao nhiêu đạm, mà quan trọng hơn là cây đang ở giai đoạn nào và cần nguồn dinh dưỡng như thế nào ở giai đoạn đó.
Vì sao đạm thường được ưu tiên khi bón thúc?
Đạm (N) là một trong những nguyên tố dinh dưỡng đa lượng thiết yếu đối với cây trồng. Đạm tham gia cấu tạo axit amin, protein, axit nucleic, diệp lục và nhiều hợp chất quan trọng khác.
Đặc biệt trong thời kỳ sinh trưởng sinh dưỡng, cây cần đạm để phát triển thân, cành và lá, duy trì bộ máy quang hợp và tạo nền cho những giai đoạn sinh trưởng tiếp theo.
Do những biểu hiện liên quan đến đạm tương đối dễ nhận biết, người trồng thường nghĩ đến việc bổ sung đạm khi thấy cây sinh trưởng chậm hoặc màu lá nhạt hơn bình thường.
Tuy nhiên, cây xanh hơn sau khi được bổ sung đạm không đồng nghĩa với việc toàn bộ nhu cầu dinh dưỡng đã được đáp ứng.
Cây chỉ có nhu cầu dinh dưỡng trong những giới hạn nhất định ở từng thời kỳ. Khi lượng đạm cung cấp vượt quá nhu cầu hoặc mất cân đối với các chất dinh dưỡng khác, cây có thể tập trung quá nhiều vào sinh trưởng thân lá.
Ở một số loại cây, dư thừa đạm có thể khiến mô cây mềm hơn, kéo dài sinh trưởng sinh dưỡng, làm tăng nguy cơ đổ ngã hoặc ảnh hưởng đến sự cân đối giữa phát triển thân lá và hình thành các cơ quan cho năng suất.
Mặt khác, lượng đạm được đưa vào đất không đồng nghĩa toàn bộ sẽ được cây hấp thu. Tùy dạng phân, đặc điểm đất, nhiệt độ, độ ẩm và phương pháp bón, một phần dinh dưỡng có thể trải qua các quá trình biến đổi hoặc thất thoát trước khi cây sử dụng.
Do đó, mục tiêu của bón thúc không nên là làm cây “xanh thật nhanh”, mà cần cung cấp lượng và tỷ lệ dinh dưỡng phù hợp với nhu cầu thực tế của cây.
Vì sao bón thúc không nên chỉ tập trung vào đạm?
Trong một giai đoạn sinh trưởng, cây không chỉ thực hiện một nhiệm vụ duy nhất. Trong khi thân và lá tiếp tục phát triển, cây vẫn phải duy trì quang hợp, điều hòa nước, hoạt động của enzyme, vận chuyển sản phẩm đồng hóa và phân bổ vật chất tới các bộ phận khác nhau.
Đạm có vai trò quan trọng trong hệ thống đó nhưng không thể thay thế chức năng của những nguyên tố dinh dưỡng khác.
Vì vậy, khi bón thúc, ngoài đạm cần xem xét nhu cầu đối với các chất dinh dưỡng khác. Trong đó, kali (K) và lưu huỳnh (S) là hai nguyên tố đáng chú ý.
Kali tham gia vào quá trình điều tiết và vận chuyển trong cây
Kali là một trong những nguyên tố dinh dưỡng đa lượng thiết yếu đối với cây trồng.
Khác với đạm, kali không trở thành thành phần cấu tạo cố định của nhiều hợp chất hữu cơ trong cây mà chủ yếu tham gia điều hòa nhiều quá trình sinh lý và sinh hóa.
Kali tham gia hoạt hóa nhiều enzyme, điều tiết đóng mở khí khổng và góp phần duy trì cân bằng nước trong cây. Đồng thời, kali còn liên quan đến quá trình vận chuyển các sản phẩm quang hợp từ lá đến những cơ quan khác.
Khi cây bước vào những thời kỳ vừa tiếp tục sinh trưởng vừa hình thành hoặc phát triển các bộ phận cho năng suất, nhu cầu về kali cũng cần được quan tâm cùng với đạm.
Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi “lần bón thúc này cần bao nhiêu đạm?”, cần xem xét rộng hơn: cây đang cần nguồn dinh dưỡng như thế nào ở thời điểm hiện tại?
Lưu huỳnh cũng là một phần của dinh dưỡng cây trồng
So với đạm, lân và kali, lưu huỳnh thường ít được chú ý hơn. Tuy nhiên, lưu huỳnh (S) cũng là một nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu đối với cây.
Lưu huỳnh là thành phần của một số axit amin chứa lưu huỳnh và có liên quan đến quá trình hình thành protein cũng như nhiều hoạt động chuyển hóa trong cây.
Đáng chú ý, đạm và lưu huỳnh đều tham gia vào những quá trình liên quan đến tổng hợp protein. Vì vậy, khi đánh giá dinh dưỡng của cây, không nên chỉ nhìn vào lượng đạm được cung cấp mà bỏ qua vai trò của các nguyên tố khác trong những quá trình chuyển hóa liên quan.
Điều này không có nghĩa mọi cây trồng và mọi lần bón thúc đều cần một lượng lưu huỳnh giống nhau. Nhu cầu còn phụ thuộc vào loại cây, đặc điểm đất, giai đoạn sinh trưởng và nguồn dinh dưỡng đã được cung cấp trước đó.
Cùng một cây nhưng nhu cầu bón thúc thay đổi theo từng giai đoạn
Nhu cầu dinh dưỡng của cây không cố định trong suốt chu kỳ sinh trưởng.
Ở giai đoạn đầu, cây cần dinh dưỡng để phát triển bộ rễ và hình thành bộ khung ban đầu. Khi bước vào thời kỳ sinh trưởng mạnh, nhu cầu dinh dưỡng phục vụ phát triển thân, lá tăng lên. Sau đó, khi cây chuyển sang hình thành các cơ quan sinh sản hoặc tích lũy chất khô, nhu cầu và tỷ lệ sử dụng các nguyên tố tiếp tục thay đổi.
Cây lúa là một ví dụ dễ thấy.
Trong cùng một vụ, bón thúc ở thời kỳ đẻ nhánh và bón thúc đón đòng đều nhằm bổ sung dinh dưỡng nhưng mục tiêu của hai lần bón không hoàn toàn giống nhau.
Ở giai đoạn đẻ nhánh, cây cần dinh dưỡng để phát triển thân lá, thúc đẩy quá trình đẻ nhánh và tạo điều kiện hình thành số nhánh hữu hiệu. Đến giai đoạn đón đòng, cây đã bước sang một thời kỳ sinh trưởng khác nên nhu cầu và lượng dinh dưỡng cần bổ sung cũng thay đổi.
Do đó, không nên lấy lượng phân của một lần bón rồi áp dụng giống nhau cho tất cả các giai đoạn.
Nguyên tắc này không chỉ áp dụng với cây lúa mà còn có ý nghĩa đối với cây lương thực, rau màu, cây công nghiệp và cây ăn quả.
Không nên chỉ nhìn màu lá để quyết định bón thêm đạm
Màu lá là một dấu hiệu hữu ích để theo dõi tình trạng sinh trưởng của cây, nhưng không nên được xem là căn cứ duy nhất để quyết định bón thêm đạm.
Cây sinh trưởng chậm hoặc lá nhạt màu có thể liên quan đến thiếu đạm, nhưng cũng có thể xuất phát từ bộ rễ hoạt động kém, độ ẩm đất không phù hợp, pH đất, mất cân đối dinh dưỡng hoặc ảnh hưởng của điều kiện thời tiết.
Trong những trường hợp bộ rễ đang hoạt động kém, việc tăng lượng phân chưa chắc đồng nghĩa với việc cây có thể hấp thu và sử dụng lượng dinh dưỡng vừa bổ sung.
Vì vậy, trước khi quyết định tăng lượng đạm, cần kết hợp quan sát tình trạng cây, đất, bộ rễ và lịch sử bón phân để xác định nguyên nhân phù hợp.
Bón thúc cho cây thế nào để sử dụng dinh dưỡng hợp lý hơn?
Không có một lượng bón thúc duy nhất phù hợp cho mọi cây trồng và mọi giai đoạn. Để sử dụng dinh dưỡng hợp lý hơn, trước hết cần xác định cây đang ở giai đoạn sinh trưởng nào và mục tiêu của lần bón là gì.
Cây đang phát triển thân lá, đẻ nhánh, làm đòng hay bước vào giai đoạn hình thành và phát triển các cơ quan cho năng suất sẽ có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau.
Mỗi nguyên tố dinh dưỡng có những vai trò riêng. Vì vậy, việc lựa chọn công thức phân bón cần căn cứ vào nhu cầu của cây ở từng giai đoạn thay vì chỉ dựa vào hàm lượng đạm.
Điều kiện đất và thời tiết tại thời điểm bón cũng cần được xem xét. Khi đất quá khô, quá ướt hoặc bị úng, hoạt động của bộ rễ và khả năng sử dụng dinh dưỡng có thể bị ảnh hưởng.
Với những cây có thời gian sinh trưởng dài hoặc nhu cầu dinh dưỡng thay đổi rõ giữa các thời kỳ, lượng phân có thể được chia thành nhiều lần bón phù hợp với từng giai đoạn thay vì tập trung vào một lần.
Quan trọng hơn, bón thúc cần được đặt trong cả chương trình quản lý dinh dưỡng, có sự liên kết với bón lót và những lần bón trước đó.
NK 15-12+6S – bổ sung đạm, kali và lưu huỳnh trong giai đoạn bón thúc
Khi cây có nhu cầu bổ sung đạm, kali và lưu huỳnh trong giai đoạn bón thúc, việc lựa chọn công thức phân bón cần căn cứ vào đối tượng cây trồng và từng thời kỳ sinh trưởng. NK 15-12+6S cung cấp đồng thời:
- N: 15%
- K₂O: 12%
- S: 6%
Trong đó, đạm cung cấp dinh dưỡng cho quá trình sinh trưởng; kali tham gia nhiều hoạt động điều tiết và vận chuyển trong cây; lưu huỳnh tham gia vào quá trình hình thành một số axit amin và protein.
Sản phẩm được hướng dẫn sử dụng bón thúc cho nhiều nhóm cây trồng như lúa, cây lương thực, rau màu, hoa, cây công nghiệp, cây ăn quả và cây trồng trong chậu, thùng xốp.
Điểm đáng chú ý là lượng sử dụng không giống nhau giữa các nhóm cây và cũng có thể thay đổi ngay trên cùng một loại cây ở những giai đoạn khác nhau. Điều này phù hợp với nguyên tắc bón thúc theo nhu cầu dinh dưỡng và thời kỳ sinh trưởng của cây, thay vì duy trì một lượng phân cố định.
Hướng dẫn sử dụng NK 15-12+6S cho từng nhóm cây trồng
Đối với cây lúa
NK 15-12+6S được hướng dẫn sử dụng ở hai giai đoạn bón thúc:
Bón thúc đẻ nhánh: 10–12 kg/sào 500 m²; 7–9 kg/sào 360 m²; tương đương 200–240 kg/ha.
Bón thúc đón đòng: 5–7 kg/sào 500 m²; 4–5 kg/sào 360 m²; tương đương 100–140 kg/ha.
Sự khác nhau về lượng sử dụng giữa hai thời kỳ cho thấy ngay trên cùng một cây trồng, lượng phân bón thúc cũng cần được điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Đối với cây lương thực khác cây lúa
Sử dụng 10–15 kg/sào 500 m²/lần; 8–12 kg/sào 360 m²/lần hoặc 200–300 kg/ha/lần, bón 2–3 lần/vụ.
Đối với rau màu và hoa
Sử dụng 10–20 kg/sào 500 m²/vụ; 8–15 kg/sào 360 m²/vụ hoặc 300–400 kg/ha/vụ, chia thành 2–4 lần bón tùy từng loại cây. Sản phẩm có thể hòa tan trong nước để tưới.
Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả
Sử dụng 300–600 kg/ha/lần hoặc 0,25–2,5 kg/gốc/lần, bón 2–5 lần/năm theo từng thời kỳ sinh trưởng và phát triển của cây.
Đối với cây trồng trong chậu, thùng xốp
Có thể pha 20–30 g phân (4–5 thìa cà phê) với 10–15 lít nước để tưới cho cây, tưới ẩm vừa phải, định kỳ 10–15 ngày/lần.
Hoặc bón trực tiếp với lượng 30–50 g/m²/lần (6–10 thìa cà phê), định kỳ 20–30 ngày/lần.
Lượng và số lần sử dụng khác nhau tùy nhóm cây trồng. Khi áp dụng cần căn cứ vào đối tượng cây, giai đoạn sinh trưởng và điều kiện canh tác, đồng thời tuân thủ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.
Những lưu ý khi sử dụng NK 15-12+6S
Bên cạnh lựa chọn đúng lượng và thời điểm bón, cần chú ý đến cách sử dụng sản phẩm.
Không bón vượt quá liều lượng hướng dẫn. Không bón hoặc tưới phân khi cây đang ra hoa. Khi bón trực tiếp, bón cách gốc khoảng 5–10 cm.
Đối với rau màu, cần dừng bón hoặc tưới trước khi thu hoạch 15–20 ngày.
Bón thúc hiệu quả không nằm ở việc tăng lượng đạm
Đạm có vai trò quan trọng đối với sinh trưởng của cây, đặc biệt trong những thời kỳ phát triển thân và lá. Nhưng bón thúc không nên được hiểu đơn giản là bổ sung càng nhiều đạm càng tốt.
Cây cần nhiều nguyên tố dinh dưỡng với những vai trò khác nhau, đồng thời nhu cầu của cây cũng thay đổi theo từng thời kỳ sinh trưởng. Vì vậy, lượng và loại phân phù hợp ở giai đoạn này chưa chắc đã phù hợp với giai đoạn khác.
Thay vì chỉ hỏi “bón bao nhiêu đạm để cây nhanh xanh?”, cần bắt đầu từ những câu hỏi quan trọng hơn: Cây đang ở giai đoạn nào? Mục tiêu của lần bón là gì? Cây cần những chất dinh dưỡng nào và cần bao nhiêu?
Đó mới là cơ sở để bón thúc đúng thời điểm, đúng nhu cầu, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón trong sản xuất.
-Dai-Viet-Silat-oqa.jpg)
