Trong thực tế canh tác, người trồng đôi khi trộn hai hoặc nhiều loại phân bón với nhau trước khi sử dụng nhằm bổ sung nhiều nhóm dinh dưỡng trong cùng một lần hoặc giảm công bón. Cách làm này có thể thuận tiện, nhưng không phải loại phân bón nào cũng phù hợp để phối trộn trực tiếp với nhau.
Một số loại phân khi phối trộn không phù hợp có thể tương tác với nhau, khiến hỗn hợp hút ẩm, vón cục, khó rải đều hoặc làm thay đổi tính chất của một số thành phần. Mặt khác, ngay cả khi các loại phân có thể phối trộn về mặt vật lý, tỷ lệ dinh dưỡng sau khi kết hợp chưa chắc đã phù hợp với nhu cầu của cây.
Vì vậy, trước khi trộn nhiều loại phân, điều quan trọng không phải là “trộn càng nhiều càng đủ chất”, mà cần xác định cây đang cần gì, các sản phẩm có phù hợp để phối trộn hay không và việc phối trộn có thực sự cần thiết.
Vì sao người trồng thường trộn nhiều loại phân trước khi bón?
Mỗi loại phân bón có thành phần và tỷ lệ dinh dưỡng khác nhau. Có sản phẩm chủ yếu cung cấp một hoặc một số dưỡng chất, trong khi những sản phẩm khác đã phối hợp nhiều nhóm dinh dưỡng trong cùng công thức.
Trong quá trình chăm sóc cây, người trồng có thể muốn phối hợp nhiều loại phân để:
- Bổ sung nhiều nhóm dinh dưỡng trong cùng một lần bón.
- Điều chỉnh tỷ lệ dinh dưỡng theo nhu cầu của cây.
- Giảm số lần bón và tiết kiệm công lao động.
- Tận dụng những loại phân đang có sẵn.
Về nguyên tắc, việc phối hợp nhiều nguồn dinh dưỡng có thể phù hợp trong một số trường hợp. Vấn đề là mỗi sản phẩm có thành phần, dạng phân và đặc tính vật lý – hóa học khác nhau. Vì vậy, khả năng phối trộn cần được xem xét cụ thể thay vì áp dụng theo thói quen.
Không phải loại phân nào cũng có thể trộn trực tiếp với nhau
Hai loại phân đều có thể sử dụng cho cùng một cây không có nghĩa chúng chắc chắn có thể trộn trực tiếp với nhau.
Sau khi phối trộn, các thành phần trong phân có thể tương tác với nhau, đặc biệt khi hỗn hợp tiếp xúc với độ ẩm. Tùy từng loại phân, những tương tác này có thể làm thay đổi tính chất của hỗn hợp, khiến phân hút ẩm, vón cục hoặc ảnh hưởng đến trạng thái của một số dưỡng chất.
Bên cạnh yếu tố tương thích, còn phải xem xét tổng lượng và tỷ lệ dinh dưỡng sau khi kết hợp. Nếu nhiều sản phẩm cùng cung cấp một dưỡng chất, việc sử dụng đồng thời mà không tính toán có thể khiến lượng dưỡng chất đó cao hơn dự kiến.
Do đó, trước khi phối trộn cần trả lời hai câu hỏi:
Các loại phân có phù hợp để trộn với nhau không?
và
Tỷ lệ dinh dưỡng sau khi trộn có phù hợp với nhu cầu của cây không?
Những vấn đề có thể gặp khi phối trộn phân không phù hợp
Phân dễ hút ẩm, vón cục
Một trong những hiện tượng dễ nhận thấy khi phối trộn một số loại phân là hỗn hợp nhanh chóng trở nên ẩm, dính hoặc vón thành cục.
Tình trạng này có thể khiến phân khó rải đều trên ruộng hoặc quanh vùng rễ. Nếu hỗn hợp được để lâu sau khi trộn, đặc biệt trong điều kiện không khí có độ ẩm cao, hiện tượng hút ẩm và vón cục có thể rõ hơn.
Vì vậy, ngay cả với những sản phẩm được phép phối hợp, thời gian từ lúc trộn đến lúc sử dụng cũng là yếu tố cần lưu ý.
Có thể làm thay đổi tính chất của hỗn hợp
Một số thành phần trong phân bón có thể tương tác với nhau sau khi phối trộn, nhất là khi có độ ẩm.
Tùy từng loại phân, những tương tác này có thể làm thay đổi đặc tính của hỗn hợp hoặc trạng thái của một số thành phần dinh dưỡng. Do đó, không nên chỉ dựa vào suy nghĩ “đều là phân bón thì có thể trộn chung”.
Khả năng phối trộn cần được xem xét theo từng sản phẩm cụ thể và dựa trên hướng dẫn kỹ thuật phù hợp.
Khó kiểm soát tổng lượng dinh dưỡng
Đây là vấn đề dễ bị bỏ qua khi tự phối trộn phân tại ruộng.
Giả sử hai sản phẩm cùng chứa đạm hoặc kali. Nếu chỉ tính số kilôgam của từng loại phân mà không tính tổng lượng dưỡng chất, lượng N hoặc K₂O thực tế đưa vào đất có thể cao hơn dự kiến.
Khi phối hợp nhiều loại phân, cần quan tâm đến tổng lượng N, P₂O₅, K₂O và các thành phần dinh dưỡng khác, chứ không chỉ nhìn vào lượng phân của từng sản phẩm.
Càng phối hợp nhiều sản phẩm, việc kiểm soát tỷ lệ dinh dưỡng càng cần được tính toán cẩn thận.
“Trộn được” chưa chắc đã “nên trộn”
Đây là điểm quan trọng khi quyết định có nên phối trộn nhiều loại phân trước khi bón.
Hai sản phẩm sau khi trộn có thể không xuất hiện hiện tượng bất thường rõ rệt như nóng lên, chảy nước hay vón cục. Tuy nhiên, điều đó chưa đủ để kết luận hỗn hợp tạo thành phù hợp với nhu cầu của cây.
Cần phân biệt hai vấn đề:
Khả năng tương thích: Các sản phẩm có phù hợp để phối trộn trực tiếp hay không?
Sự phù hợp về dinh dưỡng: Tổng lượng và tỷ lệ các dưỡng chất sau khi phối hợp có đáp ứng nhu cầu của cây ở giai đoạn hiện tại hay không?
Ví dụ, nếu hai sản phẩm đều cung cấp một lượng đáng kể đạm, việc kết hợp mà không tính toán có thể làm tổng lượng đạm tăng lên. Trong khi đó, ở giai đoạn đang chăm sóc, cây có thể cần tỷ lệ giữa đạm, lân và kali khác với tỷ lệ tạo thành sau khi phối trộn.
Vì vậy, “có thể trộn” và “cần trộn” là hai câu hỏi khác nhau.
Một số trường hợp cần thận trọng khi phối trộn phân
Thay vì cố ghi nhớ một danh sách cố định về những loại phân “được trộn” và “không được trộn”, người sử dụng nên đặc biệt thận trọng trong một số trường hợp.
Chẳng hạn, khi phối hợp các sản phẩm có tính chất hóa học khác nhau, các thành phần có thể tương tác sau khi trộn. Những loại phân có khả năng hút ẩm mạnh khi kết hợp với nhau cũng có thể khiến hỗn hợp nhanh bị ẩm hoặc vón cục.
Tương tự, khi sử dụng đồng thời hai hoặc nhiều sản phẩm cùng chứa hàm lượng đáng kể một dưỡng chất, cần tính lại tổng lượng dưỡng chất đưa vào đất để tránh bổ sung trùng lặp.
Với những sản phẩm có thành phần phức tạp, phân có bổ sung trung – vi lượng hoặc các thành phần đặc thù, càng không nên tự suy luận khả năng phối trộn chỉ dựa trên tên sản phẩm.
Vì vậy, nếu trên bao bì hoặc tài liệu kỹ thuật không có hướng dẫn rõ ràng về khả năng phối trộn, không nên tùy ý kết hợp nhiều sản phẩm thành một hỗn hợp.
Trộn nhiều loại phân không có nghĩa dinh dưỡng sẽ cân đối hơn
Một suy nghĩ khá phổ biến là càng kết hợp nhiều loại phân thì cây càng nhận được đầy đủ dinh dưỡng. Thực tế, số lượng loại phân không quyết định một chương trình dinh dưỡng có cân đối hay không.
Điều quan trọng là cây cần bao nhiêu đạm, lân, kali, trung – vi lượng ở từng giai đoạn và tổng lượng các dưỡng chất được bổ sung sau mỗi lần bón.
Ví dụ, cây đang ở giai đoạn cần chú ý đến kali nhưng người trồng lại phối hợp nhiều sản phẩm cùng có hàm lượng đạm đáng kể. Khi đó, số loại phân tăng lên nhưng tỷ lệ dinh dưỡng cuối cùng chưa chắc phù hợp với mục tiêu chăm sóc.
Do đó, trước khi nghĩ đến việc “trộn thêm một loại phân”, nên xác định rõ:
Cây đang cần bổ sung dưỡng chất nào và việc phối hợp này nhằm giải quyết nhu cầu gì?
Có nhất thiết phải tự phối trộn nhiều loại phân?
Không phải lúc nào muốn cung cấp nhiều nhóm dinh dưỡng cũng cần tự phối trộn nhiều sản phẩm tại ruộng.
Các loại phân NPK hỗn hợp đã phối hợp những nhóm dinh dưỡng chính theo tỷ lệ xác định trong cùng một sản phẩm. Khi lựa chọn được công thức phù hợp với cây và mục tiêu của lần bón, người sử dụng có thể đơn giản hóa quá trình cung cấp N – P – K và dễ kiểm soát lượng dinh dưỡng hơn.
Tuy nhiên, cũng không có một công thức NPK duy nhất phù hợp cho mọi loại cây và mọi thời điểm.
Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo loại cây, giai đoạn sinh trưởng và mục tiêu chăm sóc. Vì vậy, điều quan trọng vẫn là lựa chọn công thức phù hợp thay vì mặc định phải phối hợp càng nhiều loại phân càng tốt.
Có nên trộn NPK với phân hữu cơ?
Phân hữu cơ và phân khoáng có thể cùng được sử dụng trong một chương trình chăm sóc cây. Tuy nhiên, “cùng sử dụng” không đồng nghĩa với việc mọi loại phân hữu cơ đều có thể trộn trực tiếp với mọi loại NPK trước khi bón.
Các sản phẩm hữu cơ có thể khác nhau về nguồn nguyên liệu, độ ẩm, thành phần và dạng sản phẩm. Phân NPK cũng có nhiều công thức và đặc tính khác nhau.
Vì vậy, cần căn cứ vào hướng dẫn của từng sản phẩm để xác định nên phối trộn, sử dụng cùng thời điểm hay sử dụng riêng.
Nếu không có thông tin rõ ràng về khả năng phối trộn, không nên mặc định rằng hai sản phẩm có thể trộn trực tiếp với nhau.
Phân đã trộn có nên để lâu rồi mới bón?
Ngay cả khi các sản phẩm được xác định có thể phối trộn, cũng không nên mặc định hỗn hợp sau khi trộn có thể được bảo quản lâu như từng sản phẩm riêng biệt.
Sau khi phối trộn, đặc tính hút ẩm của hỗn hợp có thể thay đổi. Trong điều kiện không khí ẩm, phân có thể trở nên ẩm, dính hoặc vón cục, gây khó khăn cho việc rải đều.
Nếu hướng dẫn kỹ thuật cho phép phối trộn, nên chuẩn bị lượng phù hợp với lần sử dụng và sử dụng trong thời gian phù hợp, thay vì trộn một lượng lớn rồi để lâu.
Trước khi trộn phân cần kiểm tra những gì?
Để hạn chế việc phối trộn theo cảm tính, trước khi kết hợp các loại phân người sử dụng nên:
- Xác định cây đang ở giai đoạn sinh trưởng nào và cần bổ sung nhóm dinh dưỡng gì.
- Đọc kỹ thành phần, chỉ tiêu chất lượng và hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm.
- Kiểm tra khuyến cáo của nhà sản xuất về khả năng phối trộn.
- Tính tổng lượng dưỡng chất sau khi kết hợp, đặc biệt khi nhiều sản phẩm cùng cung cấp một nguyên tố.
- Không tự ý trộn nhiều sản phẩm khi chưa xác định được khả năng tương thích.
- Nếu được phép phối trộn, chỉ nên chuẩn bị lượng phù hợp cho lần sử dụng và hạn chế để hỗn hợp quá lâu.
- Điều chỉnh lượng bón theo loại cây, giai đoạn sinh trưởng, tình trạng thực tế và điều kiện đất.
Với những sản phẩm có hướng dẫn không phối trộn hoặc yêu cầu sử dụng riêng, cần tuân thủ thông tin của nhà sản xuất.
Vậy có nên trộn nhiều loại phân với nhau trước khi bón?
Câu trả lời là: có thể trong một số trường hợp, nhưng không nên tùy ý trộn các loại phân với nhau.
Trước khi phối trộn, cần xem xét đồng thời hai yếu tố: khả năng tương thích giữa các sản phẩm và sự phù hợp của tỷ lệ dinh dưỡng sau khi phối hợp với nhu cầu của cây.
Phối trộn không phù hợp có thể khiến hỗn hợp hút ẩm, vón cục, khó rải hoặc làm thay đổi một số tính chất. Ngay cả khi hỗn hợp không xuất hiện bất thường, việc bổ sung trùng lặp một số dưỡng chất cũng có thể khiến tổng lượng và tỷ lệ dinh dưỡng không còn phù hợp với mục tiêu của lần bón.
Vì vậy, thay vì quan niệm “càng nhiều loại phân càng đầy đủ dinh dưỡng”, nên lựa chọn nguồn dinh dưỡng dựa trên:
Nhu cầu của cây → giai đoạn sinh trưởng → điều kiện đất → mục tiêu của lần bón → hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.
Nếu chưa xác định được các sản phẩm có phù hợp để phối trộn hay không, không nên tự ý trộn trước khi bón. Đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì và tham khảo khuyến cáo kỹ thuật của nhà sản xuất sẽ giúp việc sử dụng phân bón chủ động, hợp lý và dễ kiểm soát hơn.
-Dai-Viet-Silat-oqa.jpg)
