Phân hữu cơ có hàm lượng NPK thấp hơn nhiều loại phân vô cơ là điều khá dễ nhận thấy khi đọc thông tin trên bao bì. Có sản phẩm hữu cơ chỉ chứa vài phần trăm N, P, K, trong khi nhiều công thức NPK vô cơ có hàm lượng ba nguyên tố này cao hơn đáng kể.
Điều đó dễ dẫn đến một cách so sánh: NPK càng cao thì phân càng “mạnh”, NPK thấp thì phân “yếu”.
Nhưng với phân hữu cơ, cách đánh giá này chưa đầy đủ.
NPK vẫn là những chỉ số quan trọng vì chúng phản ánh lượng đạm, lân và kali trong sản phẩm. Tuy nhiên, với phân hữu cơ, ba con số này chưa thể hiện toàn bộ giá trị của sản phẩm. Cần xem xét thêm hàm lượng chất hữu cơ, các thành phần dinh dưỡng khác và vai trò của nguồn hữu cơ đối với đất – vùng rễ.
Vì vậy, muốn đánh giá một loại phân hữu cơ có phù hợp hay không, cần nhìn xa hơn ba con số NPK trên bao bì.
Vì sao phân hữu cơ thường có NPK không cao?
N, P và K lần lượt đại diện cho đạm, lân và kali – ba nhóm dinh dưỡng đa lượng quan trọng đối với cây trồng.
Trong nhiều loại phân NPK vô cơ, các chất dinh dưỡng này được phối trộn với hàm lượng tương đối cao nhằm tạo nguồn dinh dưỡng tập trung cho cây. Vì vậy, trên bao bì có thể dễ dàng bắt gặp những công thức với tỷ lệ NPK khá cao.
Phân hữu cơ có đặc điểm khác.
Nguyên liệu sản xuất có thể đến từ phân chuồng đã xử lý, phụ phẩm nông nghiệp, nguyên liệu hữu cơ được ủ hoặc các nguồn hữu cơ phù hợp khác. Thành phần sản phẩm vì vậy không chỉ gồm N, P, K mà còn có chất hữu cơ và tùy từng loại có thể chứa thêm các thành phần dinh dưỡng khác.
Do đó, việc phân hữu cơ có hàm lượng NPK thấp hơn một số loại phân NPK vô cơ là điều có thể gặp. Điều này cho thấy khả năng cung cấp N, P, K tập trung của sản phẩm thấp hơn, nhưng chưa đủ để kết luận sản phẩm hữu cơ đó “yếu” hay kém chất lượng.
Hai nhóm phân bón cần được đánh giá dựa trên thành phần, mục đích sử dụng và vai trò đối với đất – cây, thay vì chỉ đặt ba con số NPK cạnh nhau để so sánh.
NPK thấp thực sự nói lên điều gì?
Không nên xem nhẹ ba chỉ số NPK.
Đạm tham gia vào nhiều quá trình sinh trưởng của cây, đặc biệt liên quan đến sự phát triển của thân, lá. Lân tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng và nhiều hoạt động sinh lý của cây. Kali có vai trò trong điều hòa nước, vận chuyển và tích lũy các chất.
Vì vậy, nếu một sản phẩm có hàm lượng NPK thấp, lượng N, P, K mà sản phẩm cung cấp trên cùng một đơn vị khối lượng nhìn chung cũng thấp hơn sản phẩm có hàm lượng tương ứng cao hơn.
Có thể hình dung bằng một ví dụ đơn giản:
Nếu một sản phẩm chứa 3% N, thì về lý thuyết 100 kg sản phẩm chứa khoảng 3 kg N tổng số. Trong khi đó, sản phẩm chứa 16% N sẽ có khoảng 16 kg N tổng số trong cùng 100 kg sản phẩm.
Đây là lượng dinh dưỡng tính theo hàm lượng công bố. Khả năng và tốc độ cây tiếp cận nguồn dinh dưỡng còn phụ thuộc vào dạng dinh dưỡng, đặc tính của sản phẩm, điều kiện đất, độ ẩm và nhiều yếu tố khác.
Sự khác biệt về hàm lượng NPK vì vậy vẫn cần được tính đến khi xây dựng chế độ dinh dưỡng cho cây.
Bởi vậy, nói “phân hữu cơ NPK thấp nên không cần quan tâm đến NPK” là không chính xác.
Cách hiểu phù hợp hơn là:
NPK thấp cho biết khả năng cung cấp N, P, K tập trung của sản phẩm thấp hơn, nhưng NPK chưa phản ánh toàn bộ giá trị của một sản phẩm phân hữu cơ.
NPK không cao, vậy giá trị của phân hữu cơ nằm ở đâu?
Một trong những giá trị đáng chú ý của phân hữu cơ nằm ở khả năng bổ sung chất hữu cơ cho đất.
Trong quá trình canh tác lâu dài, đất liên tục chịu tác động của làm đất, tưới tiêu, thời tiết, quá trình sinh trưởng của cây và thu hoạch nông sản. Nếu nguồn hữu cơ không được bổ sung phù hợp, chất lượng đất có thể suy giảm theo thời gian.
Khi được bổ sung và sử dụng hợp lý, chất hữu cơ có thể góp phần:
- hỗ trợ cải thiện cấu trúc và độ tơi xốp của đất;
- tăng khả năng giữ nước và một phần dinh dưỡng;
- cung cấp nguồn vật chất cho hoạt động của hệ sinh vật đất;
- góp phần duy trì chất lượng đất trong quá trình canh tác lâu dài;
- tạo môi trường vùng rễ thuận lợi hơn cho cây sinh trưởng.
Đây là những giá trị mà chỉ nhìn vào ba con số NPK rất khó thể hiện đầy đủ.
Bộ rễ là cơ quan quan trọng giúp cây hấp thu nước và phần lớn dinh dưỡng khoáng từ đất. Vì vậy, điều kiện của vùng đất quanh rễ có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển và hấp thu dinh dưỡng của cây.
Khi đất có các điều kiện vật lý, hóa học và sinh học phù hợp, bộ rễ có môi trường thuận lợi hơn để phát triển và thực hiện chức năng hấp thu.
Vì vậy, với phân hữu cơ, bên cạnh câu hỏi “sản phẩm cung cấp bao nhiêu NPK?”, còn cần đặt thêm câu hỏi “sản phẩm bổ sung gì cho đất?”
Vì sao phân NPK cao thường cho cảm giác “mạnh” hơn?
Đây là một trong những nguyên nhân khiến phân hữu cơ có NPK thấp dễ bị đánh giá là “yếu”.
Phân khoáng thường có hàm lượng dinh dưỡng tập trung. Khi điều kiện đất, nước và thời tiết phù hợp, cây có thể tiếp cận nguồn dinh dưỡng khoáng nhanh hơn, vì vậy phản ứng sinh trưởng sau bón có thể dễ quan sát.
Trong khi đó, một phần dinh dưỡng gắn với thành phần hữu cơ cần trải qua quá trình phân giải và khoáng hóa để chuyển thành dạng cây có thể hấp thu. Tốc độ của quá trình này phụ thuộc vào đặc điểm nguyên liệu, mức độ xử lý, độ ẩm, nhiệt độ, hoạt động của vi sinh vật và điều kiện đất.
Do đó, hiệu quả của phân hữu cơ không nhất thiết phải được đánh giá thông qua việc cây có “bật” nhanh ngay sau khi bón hay không.
“Tác động nhanh” và “giá trị đối với đất – cây” là hai khái niệm không nên đánh đồng.
Ngược lại, điều này cũng không có nghĩa phân hữu cơ NPK thấp có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu dinh dưỡng của cây trong mọi giai đoạn.
Phân hữu cơ có NPK thấp có thay thế được phân NPK vô cơ không?
Không nên hiểu rằng vì phân hữu cơ có những giá trị khác ngoài NPK nên có thể bỏ qua nhu cầu dinh dưỡng khoáng của cây.
Cây trồng vẫn cần đạm, lân, kali cùng các nguyên tố dinh dưỡng khác với lượng phù hợp theo từng giai đoạn sinh trưởng và năng suất mục tiêu.
Nếu chỉ sử dụng một nguồn phân hữu cơ có hàm lượng NPK thấp mà không tính toán lượng dinh dưỡng thực tế cây nhận được, cây vẫn có thể thiếu dinh dưỡng.
Trong nhiều hệ thống canh tác, thay vì coi phân hữu cơ và phân NPK vô cơ là hai lựa chọn đối lập, có thể xem đây là hai nguồn dinh dưỡng có đặc điểm khác nhau và có khả năng bổ trợ cho nhau khi được sử dụng hợp lý.
Phân hữu cơ có thể bổ sung chất hữu cơ, hỗ trợ duy trì chất lượng đất và đồng thời cung cấp một phần dinh dưỡng. Trong khi đó, phân NPK vô cơ có ưu thế về hàm lượng dinh dưỡng tập trung, thuận lợi khi cần đáp ứng nhu cầu N, P, K cụ thể của cây theo từng thời kỳ.
Việc kết hợp cần căn cứ vào loại cây, giai đoạn sinh trưởng, năng suất dự kiến, đặc điểm đất, nguồn hữu cơ đang sử dụng và lịch sử canh tác, thay vì áp dụng một tỷ lệ cố định cho mọi ruộng, vườn.
Khi chọn phân hữu cơ, ngoài NPK nên nhìn thêm gì?
Nếu chỉ nhìn vào ba con số NPK, người sử dụng mới đang đọc một phần thông tin của sản phẩm.
Khi lựa chọn phân hữu cơ, nên xem xét đầy đủ các chỉ tiêu được công bố trên bao bì và hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.
Trước hết là hàm lượng chất hữu cơ. Đây là một trong những chỉ tiêu đáng quan tâm khi mục tiêu sử dụng sản phẩm là bổ sung nguồn hữu cơ cho đất.
Tiếp theo là các thành phần dinh dưỡng được công bố. Ngoài NPK, tùy từng sản phẩm có thể có thêm các nguyên tố trung lượng, vi lượng hoặc những thành phần khác.
Nếu nhà sản xuất có công bố thông tin về nguồn nguyên liệu, đặc tính hoặc quá trình xử lý, đây cũng là những thông tin có thể tham khảo để hiểu rõ hơn về sản phẩm.
Quan trọng không kém là mục đích và đối tượng sử dụng.
Một sản phẩm được sử dụng chủ yếu để bón lót, bổ sung hữu cơ và chăm sóc nền đất cần được đánh giá theo mục đích sử dụng của sản phẩm, thay vì chỉ so sánh hàm lượng NPK với những công thức cung cấp dinh dưỡng tập trung cho cây.
Cuối cùng, cần đọc kỹ hướng dẫn về đối tượng cây trồng, lượng bón, thời điểm và phương pháp sử dụng. Một sản phẩm phù hợp vẫn cần được sử dụng đúng cách để phát huy hiệu quả.
Đừng chỉ hỏi “NPK bao nhiêu?”, hãy hỏi “mình cần sản phẩm này để làm gì?”
Nếu cây đang ở giai đoạn có nhu cầu cao về đạm, lân hoặc kali, người trồng cần tính toán nguồn dinh dưỡng có khả năng đáp ứng lượng N, P, K cần thiết.
Nếu mục tiêu là bổ sung chất hữu cơ, chăm sóc nền đất và tạo môi trường vùng rễ thuận lợi hơn, NPK không phải tiêu chí duy nhất cần xem xét.
Trong nhiều trường hợp, cây cần cả nguồn dinh dưỡng phù hợp và một nền đất thuận lợi. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “NPK bao nhiêu?”, cần đặt thêm câu hỏi:
“Mình cần sản phẩm này để làm gì?”
Từ mục tiêu sử dụng, người trồng mới có cơ sở lựa chọn loại phân, lượng bón và cách phối hợp các nguồn dinh dưỡng phù hợp với cây trồng cũng như điều kiện đất thực tế.
Kết luận: NPK thấp chưa đủ để kết luận phân hữu cơ “yếu”
Ba con số NPK trên bao bì rất quan trọng. NPK thấp đồng nghĩa lượng đạm, lân và kali mà sản phẩm cung cấp trên cùng một khối lượng nhìn chung thấp hơn sản phẩm có hàm lượng tương ứng cao hơn. Đây là yếu tố cần được tính đến khi xây dựng chế độ dinh dưỡng cho cây.
Nhưng với phân hữu cơ, NPK không phải toàn bộ câu chuyện.
Giá trị của sản phẩm còn cần được xem xét ở hàm lượng chất hữu cơ, các thành phần dinh dưỡng khác, đặc tính sản phẩm, mục đích sử dụng và vai trò đối với đất – vùng rễ.
Vì vậy, thay vì chỉ nhìn ba con số rồi hỏi:
“NPK thấp thế này có yếu không?”
Có thể đặt một câu hỏi đầy đủ hơn:
“Sản phẩm này cung cấp gì cho cây, bổ sung gì cho đất và phù hợp với mục tiêu sử dụng nào?”
Khi nhìn phân bón theo cách đó, ba con số NPK vẫn rất quan trọng – nhưng không phải là những con số duy nhất để đánh giá giá trị của một sản phẩm phân hữu cơ.
-Dai-Viet-Silat-oqa.jpg)
