Lúa đẻ nhánh kém là một trong những nguyên nhân trực tiếp làm giảm số dảnh hữu hiệu, ảnh hưởng lớn đến năng suất cuối vụ. Nhiều ruộng lúa nhìn từ xa vẫn xanh tốt, nhưng khi xuống kiểm tra kỹ thì khóm thưa, nhánh yếu, không đồng đều. Nếu không xử lý kịp thời ngay từ đầu vụ, tiềm năng năng suất có thể giảm 20–30%.
Vậy vì sao lúa đẻ nhánh ít và cần xử lý như thế nào để tăng số nhánh hữu hiệu? Bài viết dưới đây sẽ giúp bà con hiểu rõ và áp dụng hiệu quả ngoài đồng ruộng.
1. Vai trò của giai đoạn đẻ nhánh đối với năng suất lúa
Giai đoạn đẻ nhánh thường diễn ra từ 7–25 ngày sau sạ, tùy giống và điều kiện canh tác. Đây là thời điểm cây lúa hình thành chồi bên, quyết định trực tiếp số bông trên mỗi mét vuông.
Nếu:
- Nhánh ra tập trung, khỏe → tăng số bông hữu hiệu
- Nhánh ít, phát triển không đồng đều → giảm tiềm năng năng suất
Thực tế sản xuất cho thấy giai đoạn này có thể quyết định đến 60–70% năng suất cuối vụ. Vì vậy, chăm sóc và bón phân đúng kỹ thuật ở thời điểm này là cực kỳ quan trọng.
2. Nguyên nhân lúa đẻ nhánh kém
2.1. Thiếu dinh dưỡng, đặc biệt là Đạm và Lân
Đạm (N) giúp hình thành chồi mới, còn Lân (P) kích thích phát triển bộ rễ. Khi thiếu hai yếu tố này:
- Cây sinh trưởng chậm
- Lá nhạt màu
- Ít chồi mới
- Nhánh nhỏ, yếu
Ngoài ra, thiếu kẽm làm giảm hoạt động của các enzyme liên quan đến quá trình phân chia tế bào và tổng hợp protein, từ đó hạn chế sự hình thành nhánh mới.
2.2. Bộ rễ phát triển yếu
Rễ yếu do:
- Đất chua, đất phèn
- Ruộng bị ngập úng kéo dài
- Đất nén chặt, thiếu oxy
- Ngộ độc hữu cơ
Khi bộ rễ kém, khả năng hút dinh dưỡng giảm, cây không đủ năng lượng để hình thành nhánh mới. Đây là nguyên nhân rất thường gặp ở ruộng sạ sớm gặp mưa lớn.
2.3. Mật độ sạ quá dày
Sạ dày khiến cây cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng. Hậu quả:
- Nhánh phát triển không đồng đều
- Tỷ lệ nhánh vô hiệu cao
- Dễ phát sinh sâu bệnh
Khóm lúa dày thường nhìn xanh nhưng số dảnh hữu hiệu lại thấp.
2.4. Bón thiên đạm hoặc bón sai thời điểm
Nhiều bà con có thói quen bón nhiều đạm để lúa xanh nhanh. Tuy nhiên:
- Bón quá sớm → cây vươn cao nhưng không tập trung đẻ nhánh
- Bón quá muộn → bỏ lỡ thời điểm vàng hình thành nhánh
Đặc biệt, khi thiếu Kali và các nguyên tố trung vi lượng, cây sử dụng đạm kém hiệu quả, dẫn đến nhánh yếu và tỷ lệ nhánh vô hiệu cao.
3. Cách xử lý lúa đẻ nhánh kém hiệu quả
3.1. Bón thúc sớm và cân đối NPK
Để kích thích lúa đẻ nhánh mạnh, bà con nên bón thúc lần 1 từ 7–10 ngày sau sạ bằng NPK có tỷ lệ Đạm – Lân cân đối, tạo điều kiện cho cây vừa phát triển rễ, vừa hình thành nhánh mới.
Hiện nay, Công ty Cổ phần phân bón Sông Mã đã xây dựng các công thức NPK chuyên dùng cho lúa trong giai đoạn thúc đẻ nhánh. Một số công thức tiêu biểu gồm: Sông Mã NPK cây lúa chuyên thúc, NPK 12-5-10+TE, NPK 15-5-10+TE, NPK 17-7-17+TE, NPK 16-16-8+TE, NPK 20-10-10+TE và các dòng VRAT NPK 12-3-10, VRAT NK 16-12+18S, VRAT NK 15-12+6S, VRAT NK 12-10 chuyên thúc.
Các công thức này giúp cây sinh trưởng cân đối, đẻ nhánh tập trung và nâng cao tỷ lệ dảnh hữu hiệu trên mỗi mét vuông.
Việc sử dụng NPK cân đối giúp:
- Kích thích ra nhánh tập trung
- Tăng số dảnh hữu hiệu
- Hạn chế nhánh vô hiệu
- Tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng
Các công thức có bổ sung kẽm giúp tăng hiệu quả quang hợp và hỗ trợ phân hóa nhánh tốt hơn.
3.2. Tăng cường phát triển bộ rễ
Nếu ruộng có dấu hiệu rễ yếu, bà con nên:
- Giữ mực nước nông 2–3 cm
- Xả phèn khi cần
- Bổ sung phân có hàm lượng Lân phù hợp
- Kết hợp hữu cơ hoặc humic cải tạo đất
Bộ rễ khỏe là nền tảng giúp cây hấp thu dinh dưỡng tối đa và đẻ nhánh bền vững.
3.3. Điều chỉnh mật độ sạ hợp lý
Mật độ sạ khuyến nghị:
- 80–120 kg/ha tùy giống
Sạ thưa giúp cây nhận đủ ánh sáng, nhánh phát triển đồng đều và hạn chế sâu bệnh.
3.4. Quản lý nước hợp lý trong giai đoạn đẻ nhánh
- Giữ nước nông
- Không để ruộng khô hạn hoặc ngập sâu kéo dài
- Thực hiện tháo cạn nhẹ giữa giai đoạn để kích thích rễ ăn sâu
Quản lý nước tốt giúp bộ rễ hoạt động mạnh và tăng hiệu quả sử dụng phân bón.
4. Giải pháp dinh dưỡng giúp tăng nhánh hữu hiệu bền vững
Để cải thiện tình trạng lúa đẻ nhánh kém một cách lâu dài, bà con cần:
- Bón đúng thời điểm
- Bón đủ và cân đối N-P-K
- Ưu tiên sử dụng NPK chuyên lúa có bổ sung trung vi lượng
- Không lạm dụng đạm đơn
Đầu tư đúng và đủ dinh dưỡng ở giai đoạn đẻ nhánh sẽ tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn làm đòng – trổ sau này, giúp bông to, hạt chắc và hạn chế lép lửng.
Kết luận
Lúa đẻ nhánh kém xuất phát từ nhiều nguyên nhân như thiếu dinh dưỡng, rễ yếu, sạ dày hoặc bón sai kỹ thuật. Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm và điều chỉnh kịp thời bằng chế độ dinh dưỡng cân đối – đặc biệt là sử dụng NPK phù hợp đúng giai đoạn – bà con hoàn toàn có thể phục hồi và tăng số nhánh hữu hiệu.
Chăm sóc tốt giai đoạn đẻ nhánh chính là bước đệm quan trọng để đạt năng suất cao và ổn định cuối vụ.
-Dai-Viet-Silat-oqa.jpg)
